“Αλμυρό..ή γλυκό”…μέγιστο δίλημμα..

48384026_2223138964634304_2296011446821060608_n

Μελετώντας μέσα στο καλοκαίρι τις μη μεταδιδόμενες ασθένειες, έπεσα επάνω σε κάποια διατροφικά φαινόμενα, που σχετίζονται με τη συμπεριφορά μας σαν καταναλωτές και που μας συνοδεύουν από τους προϊστορικούς χρόνους. Φαινόμενα που ενδεχομένως μας βοήθησαν να επιβιώσουμε ως τροφοσυλλέκτες, αποτελούν όμως πλέον αντικείμενο μελέτης, μιας και η διατροφική συμπεριφορά μας έχει αλλάξει και η ανεύρεση τροφής δεν αποτελεί στοιχείο της καθημερινότητας του σύγχρονου μέσου Δυτικού ανθρώπου.

Πρώτα από όλα έχουμε τη λεγόμενη αισθητηριακή αίσθηση κορεσμού (Sensory Specific Satiety, SSS). Το φαινόμενο αυτό αναφέρεται στη μείωση της προσλαμβανόμενης τροφής,  μετά την κατανάλωση ενός τροφίμου, σε σύγκριση με άλλα μη καταναλισκόμενα τρόφιμα, πιθανώς μετά τη μεσολάβηση της μείωσης της ηδονικής αντίδρασης που βιώνουμε,ως προς τη καταναλισκόμενη τροφή. Το SSS προωθεί τον τερματισμό της κατανάλωσης ενός συγκεκριμένου φαγητού, ως συνέπεια της προσωρινής ηδονικής υποτίμησής του.

Ένα σημαντικό χαρακτηριστικό του SSS είναι το γεγονός ότι είναι συγκεκριμένο για τα τρόφιμα που έχουν καταναλωθεί, σε αντίθεση με άλλα μη καταναλισκόμενα τρόφιμα, τα οποία διατηρούν ανέπαφα τις ηδονικές τους ιδιότητες. Για παράδειγμα, η κατανάλωση ενός γλυκού γεύματος θα προωθήσει μια μεγαλύτερη προτίμηση για άλλα αλμυρά τρόφιμα (το γνωστό δίλημμα «αλμυρό ή γλυκό»).

Παράλληλα, το SSS παρουσιάζεται ως φαινόμενο συνδεδεμένο και με τα υπόλοιπα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά όπως η υφή, το άρωμα, το χρώμα και το σχήμα. Έτσι, το συγκεκριμένο φαινόμενο μπορεί να γενικευτεί ή να μεταφερθεί σε άλλα τρόφιμα, που μοιράζονται παρόμοιες οργανοληπτικές ιδιότητες με το καταναλισκόμενο τρόφιμο.

Ωστόσο, ενώ το SSS έχει προταθεί ως ένας μηχανισμός που θα μπορούσε να βοηθήσει τους οργανισμούς να επιδιώξουν ενεργά τη διατροφική ποικιλία, διασφαλίζοντας έτσι την πρόσβαση σε όλα τα θρεπτικά συστατικά που τους χρειάζονται, το ίδιο εύκολα ο εν λόγω μηχανισμός, μπορεί να μεταβληθεί σε διατροφική διαταραχή, όπως η υπερφαγία που συμβάλλει στην παχυσαρκία. Μερικά από τα στοιχεία των μελετών τόσο σε ποντίκια όσο και σε ανθρώπους, δείχνουν ότι η παχυσαρκία ενδεχομένως να σχετίζεται με μείωση του SSS. Αυτό μπορεί να υποδηλώνει ότι η υποβολή σε δίαιτες με υψηλή θερμιδική αξία, θα μπορούσε να επηρεάσει την εκδήλωση αυτού του μηχανισμού (SSS), λόγω της χαμηλότερης υποτίμησης που δέχεται η καταναλισκόμενη τροφή.

Ένα άλλο φαινόμενο το οποίο προσέλκυσε πρόσφατα το ενδιαφέρον των ερευνητων, είναι γνωστό ως Sensory Specific Appetite (SSA). Το SSA αναφέρεται στη μεγαλύτερη όρεξη που παρουσιάζεται για την κατανάλωση μιας συγκεκριμένης τροφής, μετά από την αισθητηριακή έκθεση του ανθρώπου, στην εμφάνιση ή τη μυρωδιά του συγκεκριμένου τροφίμου (γνωστό και ως «λιγούρα»).

Επομένως, το SSA έχει προταθεί ως αντίθετο φαινόμενο στο SSS. Αυτό το φαινόμενο έχει μελετηθεί κατά κύριο λόγο χρησιμοποιώντας οσμές ως ερεθίσματα. Όπως και το SSS, στο SSA η συγκεκριμένη όρεξη μπορεί να γενικευθεί και σε άλλα τρόφιμα που μοιράζονται παρόμοια οργανοληπτικά χαρακτηριστικά, αν και μελέτες έχουν γίνει μόνο  για τις κατηγορίες γλυκών / αλμυρών τροφίμων.

Στην πραγματικότητα, παρόλο που το SSS έχει προταθεί για να περιγράψει το αποτέλεσμα της γενικευμένης επίδρασης που ασκούν ορισμένες  κατηγορίες τροφίμων, με στόχο τον εντοπισμό και την πρόσληψη διαφορετικών ειδών μακροθρεπτικών συστατικών (γλυκά / αλμυρά), επιπλέον έρευνα ενδεχομένως να επιβεβαιώσει τη θέση πως, έκθεση σε συγκεκριμένες οσμές, είναι ικανή να οδηγήσει σε μεγαλύτερη δυσμενή διάκριση των τροφίμων που συνδέονται με αυτές. Με αυτό τον τρόπο το SSA θα μπορούσε να προωθήσει συγκεκριμένες ορέξεις για τρόφιμα που μοιράζονται παρόμοιες οσμές, με τρόφιμα που είχαν καταναλωθεί προηγουμένως. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει, μέσω της αντιληπτικής μάθησης, σε αύξηση της κατανάλωσης υγιεινών τροφών όπως για παράδειγμα τα φρούτα και τα λαχανικά.

Κάτι τέτοιο θα είχε ιδιαίτερα σημαντικές συνέπειες για τα μικρά παιδιά, που τείνουν να προτιμούν να τρώνε εξαιρετικά εύγευστα και θερμιδικά επιβαρυμένα τρόφιμα, αντί για λαχανικά ή φρούτα. Η επανειλημμένη έκθεση σε μια μεγάλη ποικιλία λαχανικών, θα μπορούσε να αυξήσει τη συνολική κατανάλωσή τους. Ενδεχομένως ένα γεύμα που θα αποτελούνταν από μικρές ποσότητες διαφορετικών λαχανικών, θα μπορούσε να βοηθήσει στην αποτροπή της πλήξης από την κατανάλωση των εν λόγω τροφίμων. Εξάλλου, υπάρχουν ενδείξεις ότι η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε μία μη προτιμώμενη τροφή, αυξάνει την προτίμησή της σε επίπεδα αρχικά προτιμώμενης τροφής, εξαλείφοντας την αρχική νεοφοβία.

Τα παιδιά αντιλαμβάνονται αρχικά όλα τα λαχανικά, ως ένα μόνο είδος τροφής και ως εκ τούτου τα συμπεριλαμβάνουν σε μια κατηγορία, την οποία και απορρίπτουν. Η έκθεση σε μεγαλύτερη ποικιλία λαχανικών σε κάθε γεύμα, θα μπορούσε να συμβάλει στη διάσπαση αυτής της κατηγοριοποίησης και στην προώθηση της διαφοροποίησής τους. Έτσι, το SSS θα εκφραζόταν αποκλειστικά και μονο για κάθε λαχανικό που καταναλώνεται και η μείωση της ευχάρίστησης, δεν θα εκφράζοταν για άλλες, διαφορετικές ποικιλίες λαχανικών.

Ενα ακόμη ενδιαφερον κομμάτι είναι αυτό της εμπειρίας. Με την εμπειρία, τα παιδιά θα μπορέσουν να αναπτύξουν προτιμήσεις και, συνεπώς, να αυξήσουν την κατανάλωση διαφόρετικών τύπων λαχανικών. Μετά από αυτή τη διαδικασία, δεν θα πρέπει να αντιλαμβάνονται τα λαχανικά, ως μια συγκεκριμένη ποικιλία τροφίμων και επομένως η διαδικασία εξοικείωσης και η έναρξη της εθελοντικής κατανάλωσης θα μπορούσαν να προχωρήσουν αρκετά πιο γρήγορα. Εν ολίγοις, αξίζει να εξεταστούν οι συνέπειες της αντιληπτικής-βιωματικής μάθησης στο σχηματισμό υγιεινών διατροφικών συνηθειών. Συνηθειών που θα μπορούσαν να ξεκινήσουν σαν παιχνίδι από το σπίτι, αλλά και να γενικευθούν αργότερα, μέσα στους χώρους του σχολείου, με ειδικά προγράμματα, βιωματικής μάθησης της τροφής, των διαφορετικών ποικιλιών, ίσως ακόμη και των επεξεργασιών που υπόκειται από την πρωτογενή παραγωγή, μέχρι το τραπέζι μας.

Δε θα κουραστώ να αναφέρω, ότι η τροφή, είναι αναπόσπαστο κομμάτι της κουλτούρας και του πολιτισμού μας, αλλά και σημαντικό εργαλείο για την διατήρηση και προάσπιση της υγείας μας, έναντι των μη μεταδιδόμενων ασθενειών, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης και τα καρδιαγγειακά προβλήματα. Αποτελεί δε, σημαντικότατο στοιχείο βιωσιμότητας, που ο πλανήτης έχει ανάγκη για το μέλλον του, αλλά και των μέλλων των μελλοντικών ανθρώπων, των παιδιών …

Βιβλιογραφικές Αναφορές:

González Α., Recio S.A., Sánchez J., Gil M., De Brugada I., (2018), Effect of exposure to similar flavours in sensory specific satiety: Implications for eating behavior, Appetite  Vol. 127, p.p. 289–295

Meengs, J., Roe, L., & Rolls, B. (2012). Vegetable Variety: An effective strategy to increase

vegetable intake in adults. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 112(8),

1211–1215. http://dx.doi.org/10.1016/j.jand.2012.05.013.

Mondragón, E., & Murphy, R. A. (2010). Perceptual learning in an appetitive Pavlovian

procedure: Analysis of the effectiveness of the common element. In: Behavioural

Processes, 83, 247–256. http://dx.doi.org/10.1016/j.beproc.2009.12.007.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s